| About Our Name | History | Philosophy | Planning Committee | Hui Ho'o Hawai'i | Project Reports | Cultural Alliances |
He Hālau na ka ‘Ōiwi |
![]() |
||||||
Welina mai kākou e o‘u mau hoa i kūpa‘a aku i ka ‘ōlelo ‘ōiwi o ka ‘āina, iā ‘oukou mai Hawai‘i nui a Keawe a Kaua‘i o Manokalanipō, mai ka wailele aweawe o Hi‘ilawe a ka haka lewa i ke kai o Nu‘alolo. Aloha nui kākou. Ua ulu maila nō ka hoi i ka lohe ‘ana i kekahi hoapili no ka ua Tuahine, ‘o ia nō ‘o Professor Mike Barns. He kanaka maoli ‘o ia no Aotearoa -- he mamo ia na Manaia, ‘o Tuwharetoa kona iwi. Ma kekahi ha‘i ‘ōlelo i mālama ‘ia ma ka lā ‘ekolu o Mei i hō‘ike aku ai ua kanaka nei ‘a‘ole o kana mai kona maiau i ka hana kūkulu hale. He polopeka nō ho‘i ‘o Barns ma ke Kula Nui ‘o Tāmaki (Auckland) akā ma Hawai‘i nei, ‘akahi nō ‘o ia a komo aku ma ke kūlana ki‘eki‘e o ka Andrews Chair no SHAPS (School for Hawaiian, Asian, and Pacific Studies) ma UH Mānoa. ‘O ka Andrews Chair, he kūlana "ka‘apuni" ia i ho‘oka‘ana ‘ia ma waena o kēlā me kēia ke‘ena o SHAPS. Wahi a Lilikalā Kame‘eleihiwa, iā Barns e noho ana ma ua kūlana nei, e lilo ana nō ho‘i ‘o ia i hoa kūkā no Kamakakūokalani lāua ‘o Kawaihuelani i kēia mau mahina o ka hiki ‘ana mai. ‘O ua mau ke‘ena nei, e hui mai ana lāua i ho‘okahi waihona o ka na‘auao a e kapa ‘ia ma ka inoa ‘o Hawai‘inuiākea School of Hawaiian Knowledge. Mali‘a paha, aia nō kekahi o ‘oukou ke no‘ono‘o nei, he aha lā ka waiwai o ka hana kūkulu hale i ka ho‘omau ‘ana i nā lāhui ‘ōiwi? Eia na‘e kā Burns i ‘ōlelo mai ai, "Architecture is a reflection and an expression of a community, but it also gives voice to the community, it determines the landscapes we see." ‘O kekahi nīnau i hāpai ‘ia mai e kekahi haumana mai ka ‘āina ‘ē mai, he kuleana anei ko nā po‘e ‘ē ke hana pū lākou me nā ‘ōiwi i ua hana nei ‘o ke kūkulu hale Hawai‘i? Pane maila ‘o Barns me ka ‘ī ‘ana mai, "I work for Japanese companies but can not presume to think like a Japanese person. Take your lead from them, from the people you are working for." Pēlā nō ka ‘o ia ‘i‘o, ‘a‘ole anei? ‘O ka ma‘amau, aia iā ha‘i ka mana e koho ai i nā hale a kākou e noho nei, a i ka hapanui o ka manawa, ‘o ka mahu‘i wale ‘ana nō kēia o ka po‘e ‘ē! Inā pēlā, pehea lā e lako ai ko kākou hale? Pehea ana ka ‘oko‘a inā aia i ka Hawai‘i ka mana e koho i nā hale e kūkulu ai me nā wahi kūpono o ke kūkulu ‘ana? Pēlā pū i pilikia ai ka ‘ōiwi ma nā hana like ‘ole o kēia au e ne‘e nei -- he nui hewahewa nā la‘ana -- ‘a‘ole na ka ‘ōiwi i ha‘i aku i kona mo‘olelo pono‘ī. E like me kā Barns i ha‘i mai ai, pehea lā ‘o "mea" e ana ai i kekahi hālau e pono ka Hawai‘i inā ‘a‘ole i maopopo iki iā ia nā mo‘omeheu o ia lāhui, e la‘a me ke Kumulipo, he mea nui no nā Hawai‘i. He mea nui nō ho‘i nā mo‘olelo no ka po‘e ‘ōiwi o Aotearoa, a iā Barns e ho‘olālā ana i ke ‘ano o nā hale e kū ai ma Aotearoa, ‘o ka ha‘i mo‘olelo ‘ana kekahi māhele ko‘iko‘i e nānā ‘ia, i mea e ho‘ohanohano ‘ia aku ai ka mana o kēlā me kēia iwi pono‘ī. Kuhikuhi pono ‘ia nā mo‘olelo ‘ōiwi, nā kūpuna i hi‘ikua a i hi‘ialo, a me nā ‘aumākua kekahi. Inā ‘o ka ‘io ka ‘aumakua no kekahi iwi, ‘o ke aka o ka ‘io e kīkaha nei i ka lewa lani ke ‘ano o nā hale ke nānā aku. ‘O kekahi la‘ana i kuhikuhi ‘ia ma Hawai‘i, ‘o ia nō ke kula ho‘okumu (charter), ‘o Hālau Kū Mana ma Kamakakūokalani me kona po‘e haumāna keu a ke ‘eleu me ka ha‘aheo. Wahi a Kame‘eleihiwa i ‘ī mai nei, ‘a‘ole nō i ‘ike ‘ia ho‘okahi wahi kahakaha kolohe, pēlā pū me nā hana luku wale -- ‘a‘ohe hoihoi o nā haumāna i ka hana kolohe ‘ana ma nā hālau o Kamakakūokalani kahi e ho‘ohiwahiwa aku ai ko kākou po‘e kūpuna. Aia nō a ‘olu‘olu ka mana‘o o ka Hawai‘i e noho haumāna ana ma nā kula like ‘ole, a laila nō e mōhala ai nā keiki me he mau ‘ilima i ke ao ‘ōpua. "It’s all about creating spaces that are appropriate for us," wahi a Barns i ‘ōlelo mai ai. A eia kekahi: ‘a‘ohe ona nānā i ka ho‘ohālike ‘ana mai i nā whare (hale) o ka wā kahiko, akā ‘o ke ‘ano o nā hana a kānaka i mālama ai ma loko o ka marae a i ‘ole ka hale, ‘o ia nō kāna o ka no‘ono‘o ‘ana mai. "Architects must not lock Māori or Hawaiians into who they think we are. We’ve also got to get away from merely replicating the marae and the whare -- what is the concept of Māori openness and space, rather than the simple replication of them?" I lawa nō a hāpai ‘ia aku ua wahi nīnau nui nei, ua ulu a māhuahua ka hoi i loko o kēia wahi mea kākau. He aha lā ka ‘oko‘a ma waena o ka ne‘e ‘ana i mua me ka ‘auana ‘ana i ‘ō a i ‘ane‘i, me he ‘akekeke lā? Wahi a kūpuna, "e hana mua a pa‘a ke kahua ma mua o ke a‘o ‘ana aku iā ha‘i -- ‘a‘ole loa‘a i ke kāpae wale ‘ana aku i ke a‘o makua." Ma o ka ho‘ohālike ‘ana e a‘o ‘ia mai ai ka haumana a kū i ka māna. Aia nō a pa‘a ke kuahu, a laila kākou e holo pono ai i mua. He aha lā ka hopena o ka pono hana? ‘O ke kō ‘ole o ko kākou kuleana e mālama i nā a‘o kūpuna. Ia‘u iho, ‘o ia nō kā Barns o ka ha‘i ‘ōlelo ‘ana mai: inā ua pa‘a pono ke kahua, e maika‘i ana nō nā hana a kākou e noke nei. ‘O ke a‘o ‘oe, ‘o ke kākau puke ‘oe, ‘o ka ha‘i mo‘olelo ‘oe, ‘o ke kūkulu hale ‘oe, a pēlā wale aku. A aia i ka ‘ōiwi ka mana e hana pa‘a ke kuahu! E nā kama o ka huliau -- i loko nō o ke ‘ano loliloli o kēia ao kanaka, eia nō kekahi o kākou ke kūlia nei e loa‘a ka na‘auao hulu kūpuna a lawe ‘ia mai i mua o ka lehulehu. Wahi a kahiko, ‘ike ‘ia nō ka loea i ke kuahu, a he pololei maoli nō. ‘A‘ole ‘o ka ho‘ohālike wale ‘ana mai nō ko kākou mana, akā ‘o ka hāpai ‘ia i mua o ka lehulehu nā ha‘awina o ka wā ma mua ka mea e ola ai nā iwi kūpuna. |
|
|||||||||||
| ©
2009 Kamehameha Schools |
Statements of Privacy, Copyright, and Disclaimer. Home | Email Us | Kōkua | KS Home |